Όλοι έχουμε βιώσει την απογοήτευση. Περιμένουμε μια προαγωγή που δεν έρχεται, ένα μήνυμα που δεν λαμβάνουμε ή μια προσπάθεια που δεν ανταμείβεται όπως ελπίζαμε. Αν και η απογοήτευση μοιάζει με μια καθαρά ψυχολογική εμπειρία, νέα επιστημονικά ευρήματα δείχνουν ότι ο εγκέφαλος διαθέτει εξειδικευμένα κύτταρα που φαίνεται να καταγράφουν ακριβώς αυτές τις στιγμές.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Όρεγκον στις Ηνωμένες Πολιτείες εντόπισαν μια ομάδα νευρώνων που λειτουργεί σαν ένας «μετρητής απογοήτευσης», υπολογίζοντας τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που περιμένουμε και σε αυτό που τελικά συμβαίνει. Η ανακάλυψη αυτή θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα διαταραχές όπως η κατάθλιψη.
Όταν η πραγματικότητα δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες
Ο εγκέφαλος λειτουργεί διαρκώς κάνοντας προβλέψεις για το τι πρόκειται να συμβεί. Όταν μια προσδοκία επιβεβαιώνεται, το σύστημα ανταμοιβής ενεργοποιείται και δημιουργεί ευχάριστα συναισθήματα. Όταν όμως το αποτέλεσμα είναι χειρότερο από το αναμενόμενο, εμφανίζεται η απογοήτευση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι συγκεκριμένα εγκεφαλικά κύτταρα ενεργοποιούνται ακριβώς σε αυτές τις περιπτώσεις. Μάλιστα, η δραστηριότητά τους δεν είναι απλώς «ενεργή» ή «ανενεργή», αλλά αυξάνεται ανάλογα με το μέγεθος της διάψευσης.
Με άλλα λόγια, τα κύτταρα αυτά φαίνεται να υπολογίζουν πόσο μεγάλη είναι η απόσταση ανάμεσα στην προσδοκία και στο πραγματικό αποτέλεσμα.
Πού βρίσκονται αυτά τα κύτταρα;
Οι νευρώνες αυτοί εντοπίστηκαν σε μια μικρή περιοχή που βρίσκεται βαθιά μέσα στον εγκέφαλο, γνωστή ως lateral habenula. Πρόκειται για μια αρχαία δομή, η οποία εδώ και χρόνια έχει συνδεθεί με την επεξεργασία αρνητικών εμπειριών.
Οι επιστήμονες την αποκαλούν συχνά «κέντρο αντι-ανταμοιβής», επειδή ενεργοποιείται όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως περιμένουμε.
Η νέα μελέτη δείχνει ότι μέσα σε αυτή την περιοχή υπάρχουν ακόμη πιο εξειδικευμένοι νευρώνες, οι οποίοι φαίνεται να παρακολουθούν συγκεκριμένα τη ματαίωση μιας αναμενόμενης ανταμοιβής.
Δεν αντιδρούν σε κάθε αρνητική εμπειρία
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι τα κύτταρα αυτά δεν ενεργοποιούνταν με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις δυσάρεστες καταστάσεις.
Αυτό υποδηλώνει ότι ο εγκέφαλος διαθέτει διαφορετικά νευρωνικά κυκλώματα για διαφορετικά είδη αρνητικών συναισθημάτων.
Τι σημαίνει αυτό για την ψυχική μας υγεία;
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η ανακάλυψη μπορεί να έχει σημαντικές εφαρμογές στην κατανόηση ψυχικών και νευρολογικών διαταραχών.
Στην κατάθλιψη, για παράδειγμα, το σύστημα ανταμοιβής συχνά δεν λειτουργεί φυσιολογικά. Οι άνθρωποι μπορεί να δυσκολεύονται να νιώσουν ευχαρίστηση ή να βιώνουν εντονότερα την απογοήτευση. Αντίστοιχα, στον εθισμό παρατηρούνται σημαντικές αλλαγές στους μηχανισμούς που σχετίζονται με την ανταμοιβή και την προσδοκία.
Αν οι επιστήμονες κατανοήσουν καλύτερα ποιοι ακριβώς νευρώνες εμπλέκονται σε αυτές τις διαδικασίες, θα μπορούσαν στο μέλλον να αναπτύξουν πιο στοχευμένες θεραπείες.
