Στην αρχή μπορεί να είναι γοητευτικός, γεμάτος αυτοπεποίθηση και να σε κάνει να αισθάνεσαι ότι δεν έχει γνωρίσει ποτέ κανέναν σαν εσένα. Αργότερα όμως μπορεί να αρχίσεις να αναρωτιέσαι γιατί κάθε συζήτηση καταλήγει να αφορά εκείνον, γιατί δυσκολεύεται τόσο να αναλάβει ευθύνη ή γιατί μετά από έναν καβγά εσύ καταλήγεις να απολογείσαι για κάτι που αρχικά έκανε εκείνος.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχεις απέναντί σου έναν «νάρκισσο». Ο όρος χρησιμοποιείται πολύ εύκολα στις σχέσεις και στα social media. Ένας εγωκεντρικός, χειριστικός ή δύσκολος άνθρωπος δεν έχει απαραίτητα Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας· αυτή είναι κλινική διάγνωση που απαιτεί αξιολόγηση από ειδικό.
Υπάρχουν όμως συμπεριφορές που, όταν εμφανίζονται συστηματικά και σε συνδυασμό, αξίζει να προσέξεις ανεξάρτητα από την ετικέτα.
1. Στην αρχή σε ανεβάζει υπερβολικά ψηλά
Μπορεί πολύ γρήγορα να σε παρουσιάζει ως τον άνθρωπο που περίμενε ολόκληρη τη ζωή του. Υπερβολικά κομπλιμέντα, συνεχής επικοινωνία, έντονη διεκδίκηση και μεγάλα σχέδια για το μέλλον πριν ακόμη γνωριστείτε ουσιαστικά.
Η έντονη αρχή δεν αποδεικνύει ναρκισσισμό. Το ανησυχητικό μοτίβο εμφανίζεται όταν αυτή η εξιδανίκευση ακολουθείται από απότομη υποτίμηση. Εκεί που ήσουν «τέλεια», ξαφνικά τίποτα από όσα κάνεις δεν είναι αρκετό.
2. Χρειάζεται συνεχώς θαυμασμό και επιβεβαίωση
Θέλει να αναγνωρίζονται οι επιτυχίες του, να αισθάνεται ξεχωριστός και να βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο. Όταν κάποιος άλλος τραβήξει την προσοχή, μπορεί να αντιδράσει με ζήλια, απαξίωση ή ανταγωνισμό.
Όλοι έχουμε ανάγκη από αναγνώριση. Το ζήτημα είναι η ένταση και η σταθερότητα του μοτίβου: όταν η αυτοεκτίμηση ενός ανθρώπου μοιάζει να χρειάζεται διαρκώς εξωτερικό χειροκρότημα και οι γύρω του καλούνται να το προσφέρουν.
3. Η ενσυναίσθηση εξαφανίζεται όταν συγκρούεται με αυτό που θέλει
Μπορεί να καταλαβαίνει θεωρητικά ότι σε πλήγωσε, αλλά να δυσκολεύεται να μείνει πραγματικά με το δικό σου συναίσθημα. Η συζήτηση μετατρέπεται γρήγορα στο γιατί αντέδρασες έτσι, γιατί τον προκάλεσες ή πόσο άσχημα τον έκανες εσύ να αισθανθεί.
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημάδι δεν είναι αν κάποιος κάνει λάθη. Όλοι κάνουμε. Είναι το αν μπορεί να ακούσει τον πόνο που προκάλεσε χωρίς να χρειάζεται αμέσως να τον ακυρώσει, να τον μειώσει ή να τον μετατρέψει σε κατηγορία εναντίον σου.
4. Σπάνια φταίει πραγματικά
Αν τον αντιμετωπίσεις για κάτι που έκανε, μπορεί να αλλάξει το θέμα, να επικεντρωθεί στον τρόπο που του μίλησες ή να φέρει στην επιφάνεια κάτι που έκανες εσύ πριν από έξι μήνες. Έτσι, μια συζήτηση που ξεκίνησε για τη δική του συμπεριφορά καταλήγει με εσένα να υπερασπίζεσαι τον εαυτό σου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι σε κάθε σύγκρουση υπάρχει μόνο ένας υπεύθυνος. Σε μια υγιή σχέση όμως και οι δύο άνθρωποι μπορούν να εξετάσουν τη δική τους συμπεριφορά χωρίς να χρειάζεται ο ένας να εξαφανίσει την ευθύνη του άλλου.
5. Σε κάνει να αμφιβάλλεις συνεχώς για τη δική σου αντίληψη
«Δεν είπα ποτέ κάτι τέτοιο». «Τα φαντάζεσαι». «Πάλι υπερβάλλεις». «Δεν έγινε έτσι». Αν αυτό συμβαίνει επανειλημμένα, μπορεί να φτάσεις στο σημείο να μην εμπιστεύεσαι πλέον ούτε τη μνήμη ούτε την κρίση σου.
Δεν είναι κάθε διαφορετική ανάμνηση ενός καβγά gaslighting. Οι άνθρωποι θυμούνται πραγματικά τα γεγονότα διαφορετικά. Το πρόβλημα είναι όταν υπάρχει συστηματική προσπάθεια να ακυρωθεί η αντίληψή σου ώστε να αρχίσεις να εξαρτάσαι από τη δική του εκδοχή της πραγματικότητας.
6. Τα όριά σου αντιμετωπίζονται σαν προσωπική προσβολή
Λες «δεν θέλω να μου μιλάς έτσι» και η απάντηση δεν είναι συζήτηση αλλά θυμός, ειρωνεία ή τιμωρητική σιωπή. Το «όχι» σου μπορεί να ερμηνεύεται ως απόρριψη ή αμφισβήτηση της εξουσίας του.
Ένας άνθρωπος δεν χρειάζεται να συμφωνεί με κάθε όριό σου. Σε μια υγιή σχέση όμως μπορεί να το συζητήσει. Αν κάθε προσπάθεια να προστατεύσεις τον χώρο σου προκαλεί αντίποινα, τότε το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο από μια απλή διαφωνία.
7. Υπάρχουν δύο πολύ διαφορετικές εκδοχές του ίδιου ανθρώπου
Στους άλλους μπορεί να είναι γοητευτικός, κοινωνικός, γενναιόδωρος και εξαιρετικά συμπαθής. Γι’ αυτό και όταν περιγράφεις τι συμβαίνει μέσα στη σχέση, μπορεί να ακούς: «Μα αποκλείεται, είναι τόσο καλός άνθρωπος».
Το ότι κάποιος είναι αγαπητός κοινωνικά δεν αποδεικνύει ούτε αποκλείει τίποτα για την ιδιωτική του συμπεριφορά. Εκείνο που έχει σημασία είναι αν εσύ βλέπεις επανειλημμένα μια τελείως διαφορετική συμπεριφορά όταν κλείνει η πόρτα και δεν υπάρχει κοινό.
8. Σε κρατά σε έναν κύκλο εξιδανίκευσης, απόρριψης και επιστροφής
Μια περίοδο αισθάνεσαι ότι είσαι το σημαντικότερο πρόσωπο στον κόσμο του. Μετά έρχεται ψυχρότητα, κριτική ή απόσταση. Όταν εσύ αρχίζεις να απομακρύνεσαι, επιστρέφει η τρυφερότητα και για λίγο ξαναβλέπεις τον άνθρωπο της αρχής.
Αυτός ο κύκλος μπορεί να δημιουργήσει πολύ ισχυρό δέσιμο, επειδή αρχίζεις να περιμένεις την επιστροφή των καλών ημερών. Το σημαντικό όμως είναι να αξιολογείς τη σχέση από το συνολικό επαναλαμβανόμενο μοτίβο και όχι μόνο από τις καλύτερες στιγμές της.
Μην κολλάς μόνο στην ετικέτα «νάρκισσος»
Ίσως τελικά αυτό είναι το σημαντικότερο. Δεν χρειάζεται να αποδείξεις ότι ένας άνθρωπος έχει κάποια διαταραχή για να πάρεις στα σοβαρά τον τρόπο που σου συμπεριφέρεται.
Αν υπάρχει συνεχής υποτίμηση, χειρισμός, έλεγχος, παραβίαση ορίων ή αν έχεις αρχίσει να φοβάσαι να εκφράσεις αυτά που αισθάνεσαι, το πρόβλημα είναι πραγματικό είτε υπάρχει διάγνωση είτε όχι.
Γι’ αυτό ίσως η σωστότερη ερώτηση δεν είναι «είναι νάρκισσος;».
Είναι: «Πώς αισθάνομαι και ποια έχω γίνει εγώ μέσα σε αυτή τη σχέση;»
Γιατί μια ετικέτα μπορεί να εξηγήσει κάτι. Η συμπεριφορά όμως είναι αυτή που σου δείχνει αν μια σχέση σου κάνει καλό ή σε διαλύει.
