Ο 13ος μισθός είναι για πολλές οικογένειες το ποσό που θα καλύψει ασφάλιστρα, λογαριασμούς ή έξοδα των γιορτών. Δεν είναι όμως σωστό ούτε ότι τον δικαιούνται αυτόματα όλοι οι εργαζόμενοι ούτε ότι ο εργοδότης μπορεί να τον καταργήσει όποτε θέλει. Το Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων διευκρινίζει ότι στον ιδιωτικό τομέα η υποχρέωση εξαρτάται από τη συλλογική σύμβαση, την ατομική συμφωνία ή την καθιερωμένη πρακτική της επιχείρησης. Αυτή η διάκριση αξίζει να γίνει γνωστή πριν από το τέλος του χρόνου.
Τι δημιουργεί δικαίωμα και τι όχι
Δεν υπάρχει γενικός νόμος που να επιβάλλει σε κάθε ιδιωτική επιχείρηση 13ο ή 14ο μισθό. Υποχρέωση μπορεί όμως να υπάρχει όταν ο όρος αναφέρεται σε συλλογική σύμβαση, σε προσωπικό συμβόλαιο ή όταν έχει διαμορφωθεί σταθερή πρακτική καταβολής. Η τελευταία περίπτωση είναι ιδιαίτερα σημαντική: ένας εργαζόμενος μπορεί να μην έχει δει ποτέ τον όρο γραμμένο στο αρχικό του συμβόλαιο, αλλά να έχει λάβει επανειλημμένα 13ο μισθό. Η πρακτική αυτή δεν πρέπει να αγνοείται. Αντίθετα, το γεγονός ότι ένας φίλος σε άλλη εταιρεία λαμβάνει 13ο δεν αποδεικνύει ότι τον δικαιούνται όλοι στον ίδιο κλάδο. Οι όροι εργοδότησης και η πραγματική μισθολογική πρακτική είναι η αφετηρία κάθε ελέγχου.
Πόσο μεγάλο μπορεί να είναι το ποσό
Ας υποθέσουμε ότι μια υπάλληλος έχει μηνιαίο μεικτό μισθό €1.500 και προβλέπεται ολόκληρος 13ος μισθός ίσος με έναν μηνιαίο μισθό. Το ποσό αναφοράς είναι €1.500 μεικτά, όχι €1.500 καθαρά. Η καθαρή καταβολή εξαρτάται από τις νόμιμες κρατήσεις και τη φορολογική μεταχείριση. Σε μια δεύτερη υποθετική περίπτωση, αν η συμφωνία προβλέπει αναλογικό ποσό λόγω μικρότερης περιόδου εργασίας, ο υπολογισμός δεν μπορεί να γίνει χωρίς να διαβαστεί ο σχετικός όρος. Επομένως, η σύγκριση πρέπει να γίνεται με βάση τις πραγματικές συμφωνίες και όχι με ένα γενικό «όλοι παίρνουν έναν μισθό».
Τι να κάνετε αν δεν καταβληθεί
Πρώτα αναζητήστε τη σύμβαση, το έγγραφο ενημέρωσης για τους όρους εργασίας και τις προηγούμενες καταστάσεις μισθοδοσίας. Σημειώστε πότε και πώς πληρώθηκε ο 13ος τα προηγούμενα έτη. Ζητήστε γραπτώς από το λογιστήριο ή τον εργοδότη να εξηγήσει ποιος όρος εφαρμόζεται και πότε προγραμματίζεται η καταβολή. Μια σύντομη, συγκεκριμένη ερώτηση συνήθως αποδίδει περισσότερα από μια προφορική αντιπαράθεση. Αν υπάρχει τεκμηριωμένη υποχρέωση και η καταβολή δεν γίνεται, μπορείτε να απευθυνθείτε στο Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων για ενημέρωση ή παράπονο. Η επίσημη ανακοίνωση επισημαίνει ότι, όπου ο 13ος αποτελεί μέρος του μισθού, η μη πληρωμή του μπορεί να συνιστά παράβαση της νομοθεσίας περί προστασίας μισθών.
Υπάρχει και μια πρακτική λεπτομέρεια που συχνά χάνεται: ο τρόπος με τον οποίο αναγράφεται η αμοιβή σε μια αγγελία ή σε μια προσφορά εργασίας. Αν μια εταιρεία λέει ότι το ετήσιο πακέτο είναι €19.500, ο υποψήφιος πρέπει να ρωτήσει αν αυτό αντιστοιχεί σε δεκατρείς καταβολές των €1.500 ή σε δώδεκα καταβολές των €1.625. Τα δύο σενάρια δίνουν το ίδιο αριθμητικό ετήσιο σύνολο, αλλά διαφορετική μηνιαία ρευστότητα. Δεν συνεπάγονται αυτομάτως ίδια φορολογική ή συμβατική μεταχείριση. Η διευκρίνιση πρέπει να περιλαμβάνεται γραπτώς στους όρους εργοδότησης. Επίσης, όταν κάποιος αποχωρεί μέσα στη χρονιά, δεν είναι ασφαλές να υπολογίζει μόνος του αναλογικό 13ο με διαίρεση διά δώδεκα. Ο τρόπος υπολογισμού μπορεί να εξαρτάται από τη σύμβαση και την πρακτική. Πριν δεχθεί τελική εκκαθάριση, χρειάζεται να ζητήσει αναλυτική κατάσταση των ποσών που καταβλήθηκαν και εκείνων που παραμένουν οφειλόμενα. Η έγκαιρη καταγραφή αποφεύγει την αμφισβήτηση όταν περάσουν μήνες και χαθούν έγγραφα.
Η παγίδα του οικογενειακού προϋπολογισμού
Ακόμη και όταν το δικαίωμα είναι σαφές, μην υπολογίζετε το ποσό ως ήδη διαθέσιμο πριν επιβεβαιώσετε την ημερομηνία καταβολής. Ένα νοικοκυριό που προγραμματίζει αγορές €900 βασισμένο σε μη επιβεβαιωμένη πληρωμή μπορεί να αναγκαστεί να χρησιμοποιήσει πιστωτική κάρτα και να επιβαρυνθεί με κόστος δανεισμού. Η καλύτερη πρακτική είναι να χωρίζετε τις αναγκαίες πληρωμές από τις προαιρετικές αγορές και να κρατάτε ένα μικρό περιθώριο ασφαλείας. Ο 13ος μισθός δεν είναι «δώρο» όταν αποτελεί συμβατική υποχρέωση, αλλά παραμένει εισόδημα που χρειάζεται σωστή διαχείριση. Το κρίσιμο πρώτο βήμα είναι να γνωρίζετε τι ακριβώς δικαιούστε.
