Ο μισθός μπαίνει στον λογαριασμό, πληρώνεις ενοίκιο, ρεύμα, ψώνια και καύσιμα, αλλά πριν τελειώσει ο μήνας αναρωτιέσαι πού πήγαν τα υπόλοιπα χρήματα. Η απάντηση μπορεί να κρύβεται σε πέντε κατηγορίες εξόδων που δεν εμφανίζονται κάθε μήνα, αλλά επηρεάζουν σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Υπάρχει μια στιγμή που επαναλαμβάνεται σε πολλά κυπριακά νοικοκυριά.
Στην αρχή του μήνα, ο μισθός φαίνεται να επαρκεί. Έχουν υπολογιστεί τα βασικά: ενοίκιο ή δόση στεγαστικού, ηλεκτρικό ρεύμα, νερό, υπεραγορά, τηλέφωνο και καύσιμα.
Ύστερα, όμως, προκύπτει η ασφάλεια του αυτοκινήτου. Ένα παιδί χρειάζεται καινούργια παπούτσια. Πλησιάζει ένας γάμος. Έρχεται η ανανέωση μιας συνδρομής. Και ξαφνικά, τα χρήματα που θεωρούσες διαθέσιμα έχουν σχεδόν εξαφανιστεί.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για κακή διαχείριση. Συχνά το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζουμε τα έξοδά μας.
Ένα νοικοκυριό δεν έχει μόνο μηνιαία έξοδα. Έχει και ετήσια, εποχικά και απρόβλεπτα έξοδα, τα οποία πρέπει με κάποιον τρόπο να καλυφθούν από τους ίδιους δώδεκα μισθούς.
1. Το αυτοκίνητο κοστίζει πολύ περισσότερο από τη βενζίνη
Στην Κύπρο, το αυτοκίνητο αποτελεί για πολλούς εργαζομένους βασικό μέσο μετακίνησης.
Όταν υπολογίζουν πόσα ξοδεύουν για αυτό, συνήθως σκέφτονται πρώτα τα καύσιμα.
Όμως, η πραγματική δαπάνη περιλαμβάνει πολύ περισσότερα.
Υπάρχουν τα τέλη κυκλοφορίας, η ασφάλεια, το MOT όπου απαιτείται, τα ελαστικά, το τακτικό σέρβις, οι επισκευές και ενδεχομένως οι δόσεις αγοράς.
Ακόμη και ένα αυτοκίνητο που λειτουργεί χωρίς προβλήματα χρειάζεται συντήρηση.
Ας υποθέσουμε, εντελώς ενδεικτικά, ότι ένας οδηγός ξοδεύει συνολικά €1.200 τον χρόνο για ασφάλεια, τέλη, συντήρηση και άλλες περιοδικές ανάγκες του οχήματος, χωρίς να υπολογίζουμε τα καύσιμα.
Αυτό σημαίνει ότι θα έπρεπε να προβλέπει περίπου €100 τον μήνα μόνο για αυτές τις υποχρεώσεις.
Αν δεν το κάνει, η στιγμή που θα φτάσει ο λογαριασμός θα μοιάζει με οικονομική έκπληξη, παρόλο που η δαπάνη ήταν σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενη.
Το ποσό διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το όχημα, την ηλικία του και τις ασφαλιστικές ανάγκες. Η ουσία είναι να χρησιμοποιεί κάθε νοικοκυριό τα δικά του πραγματικά στοιχεία.
2. Τα παιδιά έχουν έξοδα που δεν χωρούν σε έναν σταθερό μηνιαίο αριθμό
Μια οικογένεια μπορεί να υπολογίζει με ακρίβεια τα δίδακτρα ενός φροντιστηρίου ή το κόστος μιας απογευματινής δραστηριότητας.
Εκείνο που συχνά υποτιμά είναι τα έξοδα που εμφανίζονται ανά διαστήματα.
Σχολικές εκδρομές, στολές, βιβλία, αθλητικός εξοπλισμός, γενέθλια συμμαθητών, παπούτσια, ρούχα που δεν κάνουν πλέον και δραστηριότητες των διακοπών.
Κάθε ποσό μπορεί να φαίνεται σχετικά μικρό από μόνο του.
Όταν όμως συγκεντρωθούν μέσα στη χρονιά, αποτελούν μια πραγματική κατηγορία του οικογενειακού προϋπολογισμού.
Αυτός είναι και ο λόγος που δύο οικογένειες με παρόμοιο εισόδημα μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικό διαθέσιμο ποσό στο τέλος του μήνα.
Η ηλικία των παιδιών, οι ανάγκες τους και οι δυνατότητες υποστήριξης από την ευρύτερη οικογένεια επηρεάζουν σημαντικά την εικόνα.
3. Οι γάμοι, οι βαφτίσεις και τα δώρα δεν είναι πάντα «έκτακτα»
Στην κυπριακή κοινωνική ζωή, οι οικογενειακές και φιλικές υποχρεώσεις αποτελούν σημαντικό μέρος της καθημερινότητας.
Γάμοι, βαφτίσεις, γενέθλια, γιορτές, επισκέψεις και οικογενειακά τραπέζια μπορούν να δημιουργήσουν έξοδα που δεν έχουν προβλεφθεί.
Το πρόβλημα δεν είναι η συμμετοχή σε αυτές τις στιγμές.
Είναι ότι συχνά αντιμετωπίζονται ως κάτι εντελώς απρόβλεπτο, παρόλο που γνωρίζουμε ότι κάθε χρόνο θα υπάρξουν κοινωνικές υποχρεώσεις.
Ένας πιο ρεαλιστικός προϋπολογισμός περιλαμβάνει ένα ποσό για δώρα και κοινωνικές εκδηλώσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να περιοριστούν όλες οι έξοδοι ή ότι η κοινωνική ζωή είναι περιττή πολυτέλεια.
Σημαίνει ότι αξίζει να γνωρίζουμε πόσο χώρο μπορεί να καταλαμβάνει στον προϋπολογισμό μας.
Και όταν ένα ποσό ξεπερνά τις δυνατότητές μας, έχουμε το δικαίωμα να θέσουμε όρια χωρίς να αισθανόμαστε ότι πρέπει να απολογηθούμε.
4. Οι μικρές συνδρομές που συνεχίζουν να χρεώνονται
Μια συνδρομή για μουσική, μία για ταινίες, αποθηκευτικός χώρος στο διαδίκτυο, μια εφαρμογή, μια υπηρεσία παράδοσης ή ένα πρόγραμμα γυμναστικής.
Καμία από αυτές τις χρεώσεις δεν είναι απαραίτητα μεγάλη.
Ωστόσο, όταν συνυπάρχουν πολλές υπηρεσίες, το συνολικό ποσό μπορεί να γίνει αισθητό.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι συνδρομές που ανανεώνονται αυτόματα.
Μπορεί να συνεχίζουμε να πληρώνουμε για μια υπηρεσία που χρησιμοποιούμε ελάχιστα ή καθόλου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ακυρώσουμε ό,τι μας προσφέρει χαρά ή διευκολύνει την καθημερινότητά μας.
Μια απλή καταγραφή, όμως, μπορεί να αποκαλύψει ποιες χρεώσεις εξακολουθούν να έχουν αξία και ποιες υπάρχουν μόνο επειδή τις ξεχάσαμε.
Χρήσιμο είναι επίσης να ελέγχουμε τις ετήσιες ανανεώσεις, οι οποίες συχνά δεν φαίνονται στον συνηθισμένο μηνιαίο έλεγχο των εξόδων.
5. Τα έξοδα που δεν γνωρίζεις πότε θα έρθουν, αλλά ξέρεις ότι κάποτε θα έρθουν
Μια χαλασμένη ηλεκτρική συσκευή. Μια διαρροή στο σπίτι. Ένα πρόβλημα στο αυτοκίνητο. Μια επίσκεψη σε ειδικό ή μια οδοντιατρική θεραπεία που δεν είχε προγραμματιστεί.
Αυτές οι δαπάνες δεν εμφανίζονται απαραίτητα κάθε χρόνο με τον ίδιο τρόπο.
Είναι, όμως, μέρος της πραγματικής ζωής.
Αν ο προϋπολογισμός μας υπολογίζεται με την παραδοχή ότι τίποτα δεν θα χαλάσει και καμία ανάγκη δεν θα προκύψει, τότε ακόμη και ένα σχετικά συνηθισμένο περιστατικό μπορεί να προκαλέσει οικονομική πίεση.
Γι’ αυτό έχει σημασία, όπου είναι εφικτό, να δημιουργείται σταδιακά ένα μικρό αποθεματικό.
Δεν χρειάζεται να ξεκινήσει με μεγάλο ποσό.
Για ένα νοικοκυριό που ήδη δυσκολεύεται να καλύψει τις βασικές ανάγκες, ακόμη και η αποταμίευση λίγων ευρώ μπορεί να μην είναι ρεαλιστική κάθε μήνα.
Η προτεραιότητα παραμένει η κάλυψη των αναγκαίων εξόδων, χωρίς ενοχές για χρήματα που αντικειμενικά δεν περισσεύουν.
Μικτό και καθαρό εισόδημα: Μια διαφορά που έχει σημασία
Πριν ακόμη υπολογίσουμε τις καθημερινές μας δαπάνες, χρειάζεται να ξεχωρίσουμε τον μικτό από τον καθαρό μισθό.
Ο μικτός μισθός είναι το ποσό πριν από τις νόμιμες κρατήσεις.
Ο καθαρός μισθός είναι εκείνο που τελικά καταβάλλεται στον εργαζόμενο, αφού αφαιρεθούν οι προβλεπόμενες εισφορές και τυχόν φόρος εισοδήματος ή άλλες κρατήσεις.
Στην Κύπρο, οι μισθωτοί καταβάλλουν εισφορές στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις και στο Γενικό Σύστημα Υγείας, ενώ ανάλογα με το εισόδημα και τις προσωπικές συνθήκες μπορεί να προκύπτει και φορολογική υποχρέωση.
Η εισφορά μισθωτών στο ΓεΣΥ ανέρχεται σε 2,65% των σχετικών αποδοχών, με τους κανόνες και τα όρια που προβλέπονται.
Για έναν σωστό προσωπικό προϋπολογισμό πρέπει να χρησιμοποιείται το πραγματικό καθαρό ποσό που πιστώνεται στον τραπεζικό λογαριασμό και όχι ο μικτός μισθός που αναγράφεται στη σύμβαση.
Ένα παράδειγμα που αλλάζει την εικόνα
Ας υποθέσουμε ότι ένα νοικοκυριό διαθέτει καθαρό μηνιαίο εισόδημα €2.500.
Τα σταθερά και συνηθισμένα μηνιαία έξοδά του είναι €2.100.
Με την πρώτη ματιά, φαίνεται ότι περισσεύουν €400.
Όμως, μέσα στη χρονιά υπάρχουν και άλλες υποχρεώσεις:
- €1.200 για ετήσια έξοδα αυτοκινήτου πέρα από τα καύσιμα.
- €720 για εποχικά έξοδα παιδιών.
- €600 για δώρα και κοινωνικές υποχρεώσεις.
- €360 για ετήσιες συνδρομές και ανανεώσεις.
- €720 ως πρόβλεψη για επισκευές ή απρόβλεπτες ανάγκες.
Τα ποσά είναι αποκλειστικά υποθετικά και δεν αποτελούν μέσους όρους για την Κύπρο.
Συνολικά αντιστοιχούν σε €3.600 τον χρόνο, δηλαδή σε €300 τον μήνα.
Άρα, τα €400 που φαίνονταν διαθέσιμα περιορίζονται ουσιαστικά σε €100, εφόσον το νοικοκυριό θέλει να προβλέπει και αυτές τις δαπάνες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε οικογένεια πρέπει να ξοδεύει τα συγκεκριμένα ποσά.
Δείχνει απλώς πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η εικόνα όταν υπολογίζουμε ολόκληρη τη χρονιά και όχι μόνο τις επόμενες τέσσερις εβδομάδες.
Πώς μπορείς να οργανώσεις καλύτερα τα χρήματά σου;
Μια πρακτική αρχή είναι να καταγράψεις τα έξοδα των τελευταίων δώδεκα μηνών, εφόσον έχεις πρόσβαση στις κινήσεις του λογαριασμού σου.
Αναζήτησε πληρωμές που έγιναν μία ή δύο φορές μέσα στη χρονιά και όχι κάθε μήνα.
Στη συνέχεια, χώρισέ τες σε κατηγορίες: αυτοκίνητο, παιδιά, κοινωνικές υποχρεώσεις, συνδρομές και συντήρηση ή έκτακτες ανάγκες.
Για κάθε επαναλαμβανόμενο ετήσιο έξοδο, μπορείς να υπολογίσεις το αντίστοιχο μηνιαίο ποσό διαιρώντας το με το δώδεκα.
Αν έχεις τη δυνατότητα, μπορείς να κρατάς αυτά τα χρήματα σε ξεχωριστό λογαριασμό ή σε μια διακριτή κατηγορία αποταμίευσης.
Έτσι, όταν φτάσει η ημερομηνία πληρωμής, το ποσό δεν θα χρειαστεί να αφαιρεθεί ξαφνικά από τα χρήματα της υπεραγοράς ή άλλων βασικών αναγκών.
Δεν είναι όλα θέμα καλύτερης οργάνωσης
Υπάρχει, ωστόσο, κάτι που πρέπει να ειπωθεί ξεκάθαρα.
Η καταγραφή των εξόδων μπορεί να βοηθήσει ένα νοικοκυριό να κατανοήσει πού πηγαίνουν τα χρήματά του.
Δεν μπορεί από μόνη της να λύσει το πρόβλημα όταν το εισόδημα δεν επαρκεί για την κάλυψη των βασικών αναγκών.
Το υψηλό κόστος στέγασης, οι μετακινήσεις, οι οικογενειακές υποχρεώσεις και οι διαφορετικές ανάγκες κάθε νοικοκυριού επηρεάζουν σημαντικά το διαθέσιμο εισόδημα.
Δεν είναι δίκαιο να παρουσιάζεται κάθε οικονομική δυσκολία ως αποτέλεσμα κακών προσωπικών επιλογών.
Για κάποιους, η καλύτερη οργάνωση μπορεί να δημιουργήσει ένα μικρό περιθώριο ασφάλειας.
Για άλλους, το πρόβλημα είναι βαθύτερο και συνδέεται με το ύψος των απολαβών σε σχέση με το πραγματικό κόστος ζωής.
Τελικά, πόσα σου μένουν;
Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στην αφαίρεση του ενοικίου, του ρεύματος και της υπεραγοράς από τον μισθό.
Βρίσκεται στο να γνωρίζεις πόσο κοστίζει πραγματικά η ζωή σου μέσα σε έναν ολόκληρο χρόνο.
Οι ετήσιες ασφάλειες, τα σχολικά έξοδα, οι κοινωνικές υποχρεώσεις, οι συνδρομές και οι επισκευές δεν είναι αόρατα έξοδα.
Απλώς δεν εμφανίζονται όλα την ίδια ημέρα.
Και ίσως η πιο χρήσιμη ερώτηση να μην είναι «πόσα χρήματα μου έμειναν αυτόν τον μήνα;», αλλά «πόσα από αυτά είναι πραγματικά διαθέσιμα, αφού υπολογίσω όσα ξέρω ότι θα χρειαστεί να πληρώσω αργότερα;»
Πηγή για τις εισφορές ΓεΣΥ: Τμήμα Φορολογίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τα οικονομικά παραδείγματα του άρθρου είναι υποθετικά και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για επεξήγηση.
