«Πληρώθηκα πριν λίγες μέρες και ήδη σκέφτομαι πώς θα βγει ο υπόλοιπος μήνας».
Είναι μια κουβέντα που ακούγεται όλο και συχνότερα σε παρέες, γραφεία και οικογενειακά τραπέζια. Και δεν προέρχεται απαραίτητα από ανθρώπους που δεν εργάζονται ή που κάνουν υπερβολικά έξοδα.
Προέρχεται και από ανθρώπους που ξυπνούν κάθε πρωί, πηγαίνουν στη δουλειά, πληρώνονται στο τέλος του μήνα και παρ’ όλα αυτά αισθάνονται ότι τα χρήματα εξαφανίζονται πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο θα έπρεπε.
Για αρκετούς νέους Κύπριους, το ερώτημα δεν είναι πλέον «πόσα θα αποταμιεύσω αυτόν τον μήνα;», αλλά «πόσα θα μου μείνουν μέχρι τον επόμενο μισθό;».
Το ενοίκιο ή η δόση του σπιτιού, το ηλεκτρικό ρεύμα, το νερό, το διαδίκτυο, το αυτοκίνητο, τα καύσιμα και το supermarket προηγούνται. Και όταν πληρωθούν όλα όσα πρέπει να πληρωθούν, το ποσό που απομένει για όλα τα υπόλοιπα μπορεί να μοιάζει πολύ μικρότερο.
Κάπως έτσι αλλάζει και η καθημερινότητα.
Ένας καφές με φίλους δεν είναι πλέον πάντα μια αυθόρμητη απόφαση. Ένα βραδινό φαγητό έξω μπορεί να μεταφερθεί για την επόμενη εβδομάδα. Ένα Σαββατοκύριακο σε ξενοδοχείο γίνεται κάτι που χρειάζεται προγραμματισμό και ακόμη και μια αγορά ρούχων μπορεί να περιμένει μέχρι τον επόμενο μισθό.
Και υπάρχει κάτι ιδιαίτερα παράξενο σε αυτή την κατάσταση: μπορεί εξωτερικά να φαίνεται ότι δεν έχει αλλάξει τίποτα.
Πηγαίνεις στη δουλειά. Έχεις αυτοκίνητο. Βγαίνεις κάποιες φορές. Μπορεί ακόμη και να πας διακοπές για λίγες ημέρες.
Κανείς όμως δεν βλέπει τους μικρούς υπολογισμούς που γίνονται καθημερινά.
«Αν βγω σήμερα, θα βγω και το Σάββατο;»
«Να γεμίσω το αυτοκίνητο ή να βάλω όσα χρειάζομαι;»
«Να το αγοράσω τώρα ή να περιμένω να πληρωθώ;»
«Αν συμβεί κάτι έκτακτο αυτόν τον μήνα, έχω χρήματα στην άκρη;»
Και ίσως αυτό το τελευταίο να δημιουργεί το μεγαλύτερο άγχος.
Δεν είναι μόνο το αν μπορείς να καλύψεις τις καθημερινές σου ανάγκες. Είναι το αν υπάρχει ένα οικονομικό μαξιλάρι όταν η ζωή αποφασίσει να μη συνεργαστεί με τον προϋπολογισμό σου.
Μια βλάβη στο αυτοκίνητο. Ένα πρόβλημα στο σπίτι. Ένα απρόσμενο έξοδο.
Ξαφνικά ένας μήνας που ήταν ήδη υπολογισμένος μέχρι το τελευταίο ευρώ χρειάζεται να υπολογιστεί ξανά.
Για όσους ζουν μόνοι, η πίεση μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη. Δεν υπάρχει δεύτερο εισόδημα για να μοιραστούν τα πάγια έξοδα. Το σπίτι, οι λογαριασμοί και το supermarket βαραίνουν έναν άνθρωπο.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται και το γνωστό κυπριακό δίλημμα: να φύγω από το πατρικό ή να μείνω λίγο ακόμη ώστε να μπορέσω να βάλω χρήματα στην άκρη;
Για αρκετούς ανθρώπους η παραμονή στο σπίτι των γονιών δεν αποτελεί πλέον ένδειξη ότι «δεν θέλουν να μεγαλώσουν». Μπορεί να είναι ένας τρόπος να δημιουργήσουν κάποια οικονομική ασφάλεια πριν κάνουν το επόμενο βήμα.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά που συζητάμε λιγότερο: η πίεση να δείχνεις ότι όλα πάνε καλά.
Τα social media είναι γεμάτα ταξίδια, εστιατόρια, καινούργια ρούχα και όμορφα σπίτια. Βλέπεις ανθρώπους της ηλικίας σου να αγοράζουν διαμέρισμα, να ταξιδεύουν και να προχωρούν στο «επόμενο στάδιο» της ζωής τους.
Και εύκολα αναρωτιέσαι:
«Εγώ τι κάνω λάθος;»
Μόνο που μια φωτογραφία δεν δείχνει αν κάποιος αποταμίευε πέντε χρόνια για εκείνο το ταξίδι, αν το σπίτι αγοράστηκε με βοήθεια από την οικογένεια ή αν πίσω από μια φαινομενικά άνετη καθημερινότητα υπάρχουν οι ίδιες οικονομικές ανησυχίες.
Ακόμη και οι σχέσεις επηρεάζονται.
Η συγκατοίκηση, ο γάμος και η δημιουργία οικογένειας δεν είναι μόνο συναισθηματικές αποφάσεις. Έχουν και οικονομικό βάρος. Κι όταν κάποιος ήδη δυσκολεύεται να καλύψει τις προσωπικές του ανάγκες, είναι λογικό να σκέφτεται πολύ περισσότερο το επόμενο βήμα.
Ίσως γι’ αυτό η φράση «στην ηλικία σου εγώ είχα ήδη σπίτι και δύο παιδιά» δεν βοηθά ιδιαίτερα.
Κάθε γενιά ενηλικιώνεται μέσα σε διαφορετικές συνθήκες.
Το σημαντικό είναι να μη μετατρέπεται η οικονομική δυσκολία σε προσωπική αποτυχία.
Το ότι ένας άνθρωπος εργάζεται αλλά χρειάζεται να προσέχει πολύ τα χρήματά του δεν σημαίνει ότι απέτυχε. Ούτε το ότι δεν μπορεί ακόμη να αγοράσει σπίτι σημαίνει ότι δεν προχώρησε στη ζωή του.
Ίσως αυτό που έχει αλλάξει περισσότερο είναι η ίδια η έννοια της οικονομικής άνεσης.
Για πολλούς σήμερα, πολυτέλεια δεν είναι απαραίτητα ένα ακριβό αυτοκίνητο ή ένα μεγάλο ταξίδι.
Είναι να φτάνει το τέλος του μήνα και να έχουν μείνει χρήματα στον λογαριασμό.
Να χαλάσει κάτι και να μπορείς να το πληρώσεις χωρίς πανικό.
Να βγεις για φαγητό χωρίς να κάνεις νοερά την αφαίρεση από τον υπόλοιπο μήνα.
Και κυρίως, να μπορείς να κάνεις σχέδια για το μέλλον χωρίς να αισθάνεσαι ότι κάθε απρόβλεπτο έξοδο σε γυρίζει πάλι στην αρχή.
Γιατί τελικά το «δεν βγαίνει ο μήνας» δεν αφορά μόνο τα χρήματα.
Αφορά και την κούραση του να προσπαθείς συνεχώς να τα κάνεις να φτάσουν.
