Συνήθως θεωρούμε ότι η ευφυΐα συνοδεύεται από καλύτερες επικοινωνιακές δεξιότητες. Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατες ψυχολογικές έρευνες, οι ιδιαίτερα ευφυείς και επιτυχημένοι άνθρωποι συχνά δεν είναι καλοί στην ενεργητική ακρόαση, δηλαδή δυσκολεύονται να ακούσουν πραγματικά τους άλλους και να κατανοήσουν συνηδειτά και πλήρως το μήνυμα, τα συναισθήματα και τις ανάγκες που κρύβονται πίσω από τα λόγια τους.
Η γρήγορη σκέψη, η ικανότητα αναγνώρισης προτύπων και η αυτοπεποίθηση που τους βοηθούν να πετυχαίνουν στη ζωή, μπορεί παράλληλα να λειτουργούν ως εμπόδιο στην ουσιαστική ακρόαση.
Ενεργητική ακρόαση και το πρόβλημα της ευφυΐας
Οι έξυπνοι άνθρωποι επεξεργάζονται τις πληροφορίες πολύ γρήγορα. Κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, συχνά προβλέπουν τι πρόκειται να πει ο συνομιλητής τους πριν εκείνος ολοκληρώσει τη σκέψη του. Έτσι, αντί να συνεχίζουν να ακούν προσεκτικά, αρχίζουν να προετοιμάζουν τη δική τους απάντηση.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να χάνουν σημαντικές λεπτομέρειες, όπως τον τόνο της φωνής, τη γλώσσα του σώματος ή τα συναισθήματα που κρύβονται πίσω από τα λόγια. Ενώ φαίνονται παρόντες στη συζήτηση, στην πραγματικότητα το μυαλό τους έχει ήδη μετακινηθεί στην επόμενη σκέψη.
Συγκεκριμένα, σε έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Personality and Social Psychology, διαπιστώθηκε ότι άτομα με υψηλή αυτοπεποίθηση στις γνωστικές τους ικανότητες συχνά υπερεκτιμούν το πόσο καλά κατανοούν τους άλλους, με αποτέλεσμα να ακούν λιγότερο προσεκτικά.
Επιπλέον, πολλοί δημιουργικοί και ευφυείς άνθρωποι είναι πιο επιρρεπείς στο άγχος και την υπερανάλυση. Αυτό καταναλώνει νοητικούς πόρους που διαφορετικά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για προσεκτική ακρόαση.
Μπορεί να επηρεάσει η επιτυχία την ικανότητα ακρόασης;
Η απάντηση είναι ναι. Έρευνες δείχνουν ότι όσο υψηλότερη είναι η κοινωνική ή επαγγελματική θέση ενός ατόμου, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να κατανοήσει πραγματικά τις απόψεις των άλλων.
Οι άνθρωποι γύρω από ένα επιτυχημένο άτομο συχνά διστάζουν να εκφράσουν διαφωνίες ή να μοιραστούν τις πραγματικές τους σκέψεις. Έτσι, ο επιτυχημένος άνθρωπος λαμβάνει λιγότερο ειλικρινή ανατροφοδότηση και μπορεί να πιστεύει λανθασμένα ότι όλοι συμφωνούν μαζί του.
Παράλληλα, οι δεξιότητες που τον βοήθησαν να φτάσει στην κορυφή -η γρήγορη κρίση, η αποφασιστικότητα και η σιγουριά- συχνά δυσκολεύουν τη διατήρηση ανοιχτού μυαλού στις συζητήσεις.
Ενεργητική ακρόαση και το πρόβλημα της οικειότητας
Ένα ακόμη παράδοξο εύρημα είναι ότι ακούμε λιγότερο προσεκτικά τους ανθρώπους που γνωρίζουμε καλύτερα. Όταν μιλά ένας άγνωστος, προσέχουμε περισσότερο επειδή δεν γνωρίζουμε τι πρόκειται να πει. Αντίθετα, με τον σύντροφο, τον φίλο ή τον συνεργάτη μας θεωρούμε ότι ήδη γνωρίζουμε τις απόψεις και τις σκέψεις τους.
Έτσι, αντί να ακούμε πραγματικά, βασιζόμαστε σε παλιές εντυπώσεις και νοητικά «μοντέλα» που έχουμε σχηματίσει γι’ αυτούς. Αυτό οδηγεί συχνά σε παρεξηγήσεις και συγκρούσεις, καθώς οι άνθρωποι αλλάζουν με τον χρόνο αλλά εμείς συνεχίζουμε να τους αντιμετωπίζουμε σαν να είναι ίδιοι με παλαιότερα.
Πώς μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι ακροατές;
Οι ειδικοί προτείνουν να παρατηρούμε πότε αρχίζουμε να προετοιμάζουμε την απάντησή μας πριν ολοκληρώσει ο άλλος την ομιλία του. Εκείνη τη στιγμή χρειάζεται συνειδητή επιστροφή στην παρούσα στιγμή και στα λόγια του συνομιλητή.
Επίσης, είναι σημαντικό να διατηρούμε την περιέργειά μας, ακόμη και απέναντι στους ανθρώπους που θεωρούμε ότι γνωρίζουμε καλά. Οι ουσιαστικές ερωτήσεις και η ειλικρινής διάθεση κατανόησης μπορούν να ανανεώσουν την επικοινωνία και να ενισχύσουν τις σχέσεις.
Η ακρόαση απαιτεί ταπεινότητα
Η ευφυΐα και η επιτυχία δεν εγγυώνται την καλή ακρόαση. Αντίθετα, συχνά δημιουργούν νοητικές συνήθειες που μας κάνουν να βιαζόμαστε να βγάλουμε συμπεράσματα ή να πιστεύουμε ότι ήδη γνωρίζουμε τι θα πει ο άλλος. Η πραγματική ακρόαση απαιτεί ταπεινότητα, προσοχή και περιέργεια. Όταν ακούμε με ανοιχτό μυαλό, όχι μόνο κατανοούμε καλύτερα τους άλλους, αλλά βελτιώνουμε και την ποιότητα των σχέσεών μας.
