Η Κύπρος αναζητά νέους τρόπους για να ενισχύσει την εθελοντική αιμοδοσία, την ώρα που οι ελλείψεις αίματος προκαλούν αναβολές μεταγγίσεων. Στο τραπέζι βρίσκονται μη χρηματικά κίνητρα, όπως εκπτώσεις στα τέλη κυκλοφορίας και δωρεάν στάθμευση.
Να μπορείς να σταθμεύεις δωρεάν επειδή είσαι εθελοντής αιμοδότης; Να πληρώνεις λιγότερα τέλη κυκλοφορίας ή να έχεις διευκολύνσεις στις δημόσιες μεταφορές; Αυτές είναι μερικές από τις ιδέες που εξετάζονται στην Κύπρο, σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί η προσέλευση των πολιτών στις αιμοδοσίες.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία αυτή την περίοδο, καθώς οι ελλείψεις αίματος δεν αποτελούν πλέον ένα περιστασιακό πρόβλημα λίγων ημερών. Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Υγείας, η χώρα αντιμετωπίζει παρατεταμένες δυσκολίες στην επάρκεια αίματος, με συνέπειες για ασθενείς που χρειάζονται τακτικές μεταγγίσεις.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η Εθνική Στρατηγική για το Αίμα 2026–2030, η οποία αναμένεται να οδηγηθεί στο Υπουργικό Συμβούλιο την επόμενη εβδομάδα.
Ποια κίνητρα βρίσκονται στο τραπέζι;
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του «Φιλελεύθερου» στις 23 Οκτωβρίου, εξετάζεται δέσμη μη χρηματικών κινήτρων για την προσέλκυση νέων αιμοδοτών και τη διατήρηση όσων ήδη προσφέρουν αίμα συστηματικά.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται κλιμακωτές μειώσεις στα τέλη κυκλοφορίας, δωρεάν ή μειωμένη στάθμευση, διευκολύνσεις στις δημόσιες μεταφορές και ενδεχόμενη προτεραιότητα εξυπηρέτησης σε συγκεκριμένες υπηρεσίες.
Αυτές οι ιδέες δεν αποτελούν ακόμη εγκεκριμένα δικαιώματα. Δεν έχουν ανακοινωθεί οριστικά κριτήρια, ποσοστά έκπτωσης ή διαδικασία υποβολής αίτησης.
Επομένως, ένας πολίτης που αιμοδοτεί σήμερα δεν πρέπει να θεωρήσει ότι δικαιούται ήδη δωρεάν στάθμευση ή μειωμένα τέλη κυκλοφορίας. Πρόκειται για προτάσεις που βρίσκονται υπό συζήτηση.
Η λογική πίσω από αυτές είναι να αναγνωριστεί η κοινωνική προσφορά των εθελοντών, χωρίς η αιμοδοσία να μετατραπεί σε δραστηριότητα που γίνεται έναντι χρηματικής αμοιβής.
Γιατί υπάρχει τόσο μεγάλη ανάγκη για αίμα;
Η Κύπρος αντιμετωπίζει αυξημένες ανάγκες για αίμα, ιδιαίτερα λόγω των ασθενών με θαλασσαιμία, οι οποίοι μπορεί να χρειάζονται τακτικές μεταγγίσεις σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Στη συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας στις 22 Οκτωβρίου, γιατροί και εκπρόσωποι ασθενών περιέγραψαν μια ασυνήθιστα παρατεταμένη περίοδο ελλείψεων, η οποία έχει οδηγήσει σε επανειλημμένες αναβολές προγραμματισμένων μεταγγίσεων.
Η γιατρός Σωτηρούλα Χρίστου, από την Κλινική Θαλασσαιμίας του Μακάρειου Νοσοκομείου, επισήμανε ότι οι συνεχείς αναβολές μπορούν να παρατείνουν τα διαστήματα κατά τα οποία οι ασθενείς παραμένουν με χαμηλά επίπεδα αιμοσφαιρίνης.
Για τους ανθρώπους αυτούς, η μετάγγιση δεν είναι μια προαιρετική διαδικασία. Αποτελεί μέρος της θεραπευτικής τους φροντίδας.
Κάθε αναβολή μπορεί επίσης να επηρεάζει την καθημερινότητά τους, καθώς χρειάζεται να αλλάζουν το πρόγραμμά τους, να απουσιάζουν από την εργασία τους και να επιστρέφουν στο νοσοκομείο σε άλλη ημερομηνία.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η προσέλευση των αιμοδοτών
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο της συζήτησης είναι ότι, σύμφωνα με την προϊσταμένη του Κέντρου Αίματος, Άντρη Παναγιώτου, η προσέλευση των αιμοδοτών έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια.
Παρόλα αυτά, η ζήτηση εξακολουθεί να ξεπερνά τις δυνατότητες κάλυψης των αναγκών.
Σημαντικό εμπόδιο αποτελεί και η στελέχωση των υπηρεσιών αιμοληψίας. Όπως αναφέρθηκε, οι ελλείψεις προσωπικού δυσκολεύουν την επέκταση του ωραρίου και τη διοργάνωση περισσότερων εξωτερικών αιμοδοσιών.
Στη Λεμεσό, για παράδειγμα, απαιτούνται περισσότερες από 100 ώρες υπερωριακής εργασίας τον μήνα για την επέκταση του ωραρίου. Σε άλλες επαρχίες, οι ελλείψεις δεν επιτρέπουν αντίστοιχη διεύρυνση.
Αυτό σημαίνει ότι η ενίσχυση της αιμοδοσίας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την καλή θέληση των πολιτών. Χρειάζεται να υπάρχουν και οι κατάλληλες υποδομές ώστε όποιος επιθυμεί να προσφέρει αίμα να μπορεί να το κάνει εύκολα.
Τι προβλέπει η Εθνική Στρατηγική για το Αίμα;
Η Εθνική Στρατηγική για το Αίμα 2026–2030 ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο και αναμένεται να εξεταστεί από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Μεταξύ των στόχων της είναι η διατήρηση εθνικών αποθεμάτων αίματος για τρεις έως πέντε ημέρες και η μείωση των μη αναγκαίων μεταγγίσεων κατά τουλάχιστον 30%, με βάση τα δεδομένα του 2025.
Η δεύτερη πρόνοια δεν σημαίνει ότι οι ασθενείς θα λαμβάνουν λιγότερο αίμα από αυτό που χρειάζονται. Αφορά τη βελτίωση των ιατρικών πρακτικών ώστε να αποφεύγονται μεταγγίσεις που δεν είναι αναγκαίες.
Παράλληλα, εξετάζεται η καλύτερη διαχείριση των αποθεμάτων σε παγκύπρια βάση.
Εκπρόσωποι ιδιωτικών νοσηλευτηρίων έχουν θέσει την ανάγκη ενός ενιαίου ηλεκτρονικού συστήματος, ώστε να είναι γνωστό πού βρίσκονται οι διαθέσιμες μονάδες αίματος και να διευκολύνεται η ανακατανομή τους όταν υπάρχει ανάγκη.
Θα αρκούσαν τα κίνητρα για να λυθεί το πρόβλημα;
Η δωρεάν στάθμευση ή μια έκπτωση στα τέλη κυκλοφορίας μπορεί να λειτουργήσει ως επιπλέον ενθάρρυνση. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της λύση για ένα τόσο σύνθετο ζήτημα.
Οι πολίτες χρειάζονται εύκολη πρόσβαση σε σταθμούς αιμοδοσίας, ενημέρωση για τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία, αλλά και εργασιακές διευκολύνσεις ώστε να μπορούν να προσφέρουν αίμα χωρίς περιττά εμπόδια.
Εξίσου σημαντική είναι η εμπιστοσύνη στο σύστημα: να γνωρίζει ο αιμοδότης ότι η προσφορά του αξιοποιείται αποτελεσματικά και ότι οι υπηρεσίες λειτουργούν με ασφάλεια.
Η συζήτηση για τα κίνητρα μπορεί να αποτελέσει μια καλή αφορμή ώστε περισσότεροι άνθρωποι να σκεφτούν την αιμοδοσία. Η πραγματική πρόκληση, όμως, είναι να διαμορφωθεί ένα σύστημα που θα στηρίζεται στη σταθερή, εθελοντική συμμετοχή.
Γιατί πίσω από κάθε μονάδα αίματος υπάρχει ένας άνθρωπος που τη χρειάζεται. Και για εκείνον, η διαφορά ανάμεσα στην επάρκεια και στην έλλειψη δεν μετριέται σε εκπτώσεις, αλλά σε δυνατότητα έγκαιρης θεραπείας.
