Υπάρχει κάτι διαφορετικό στα χωριά της Κύπρου τον Αύγουστο. Κάτι που δύσκολα περιγράφεται σε έναν ταξιδιωτικό οδηγό και ακόμη δυσκολότερα αποτυπώνεται σε μια φωτογραφία. Είναι εκείνη η στιγμή του χρόνου που δρόμοι οι οποίοι τον χειμώνα παραμένουν σχεδόν άδειοι γεμίζουν ξανά αυτοκίνητα, οι αυλές αποκτούν φωνές και οι πλατείες θυμίζουν για λίγο άλλες εποχές.
Ο Δεκαπενταύγουστος στην Κύπρο δεν είναι μόνο μια μεγάλη θρησκευτική γιορτή. Για πολλές οικογένειες είναι και μια άτυπη επιστροφή στις ρίζες τους.
Άνθρωποι που ζουν στη Λευκωσία, στη Λεμεσό, στη Λάρνακα ή στο εξωτερικό επιστρέφουν για λίγες ημέρες στο χωριό. Στο σπίτι των γονιών, των παππούδων ή σε εκείνο το παλιό οικογενειακό σπίτι που ανοίγει πλέον μόνο μερικές φορές τον χρόνο.
Και ξαφνικά το χωριό αλλάζει.
Τα πρωινά αρχίζουν με μυρωδιά καφέ. Οι γείτονες που έχουν μήνες να συναντηθούν λένε τα νέα τους πάνω από έναν χαμηλό πέτρινο τοίχο. Τα παιδιά τρέχουν στις αυλές και στα σοκάκια και οι μεγαλύτεροι προσπαθούν να θυμηθούν ποιανού παιδί είναι το καθένα.
«Εσύ είσαι της Μαρίας;»
Μια φράση που πιθανότατα έχει ακούσει σχεδόν κάθε Κύπριος που επέστρεψε ύστερα από καιρό στο χωριό της οικογένειάς του.
Τα μεσημέρια έχουν άλλο ρυθμό. Τα τραπέζια μεγαλώνουν για να χωρέσουν παιδιά, εγγόνια, ξαδέλφια και φίλους που πέρασαν «για έναν καφέ» και τελικά έμειναν για φαγητό. Οι συζητήσεις γίνονται πιο δυνατές, οι παλιές ιστορίες επιστρέφουν και κάποιος θα θυμηθεί αναπόφευκτα κάτι που συνέβη πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια.
Και κάπου εκεί καταλαβαίνεις ότι ίσως αυτό είναι που κάνει τον Αύγουστο στα κυπριακά χωριά τόσο ιδιαίτερο.
Δεν είναι μόνο τα πέτρινα σπίτια, η δροσιά του βουνού ή οι όμορφες πλατείες. Είναι οι άνθρωποι.
Σε χωριά του Τροόδους, στα κρασοχώρια της Λεμεσού, στην Πιτσιλιά, στην ορεινή Λάρνακα και σε πολλές άλλες γωνιές του νησιού, αυτές οι ημέρες αποτελούν αφορμή για επανένωση. Χοροσπερίδες, τοπικές γιορτές, μουσικές βραδιές και πανηγύρια φέρνουν μαζί ανθρώπους διαφορετικών γενεών.
Είναι επίσης η εποχή που οι παλιές παρέες ξαναβρίσκονται.
Άνθρωποι που κάποτε περνούσαν ολόκληρα καλοκαίρια μαζί μπορεί πλέον να συναντιούνται μία φορά τον χρόνο. Κάθονται στο ίδιο καφενείο ή στην ίδια πλατεία και, έστω για μερικές ώρες, μοιάζει σαν να μην πέρασε ούτε μία ημέρα.
Για πολλούς Κύπριους, άλλωστε, οι αναμνήσεις από τα παιδικά καλοκαίρια είναι άρρηκτα δεμένες με ένα χωριό. Με τη γιαγιά που περίμενε στην πόρτα. Με τα απογεύματα που δεν υπήρχε πρόγραμμα. Με τα ποδήλατα στους δρόμους. Με τα παιδιά της γειτονιάς που γίνονταν κάθε Αύγουστο η ίδια παρέα.
Με εκείνες τις νύχτες που οι μεγάλοι κάθονταν έξω μέχρι αργά και τα παιδιά αρνούνταν να πάνε για ύπνο γιατί φοβούνταν ότι θα χάσουν κάτι σημαντικό.
Τα χρόνια όμως περνούν.
Οι παππούδες λιγοστεύουν. Τα σπίτια κλείνουν. Τα παιδιά μεγαλώνουν και δημιουργούν τις δικές τους οικογένειες. Οι επισκέψεις γίνονται πιο σύντομες και οι ζωές μας περισσότερο βιαστικές.
Ίσως γι’ αυτό η επιστροφή αποκτά μεγαλύτερη σημασία όσο μεγαλώνουμε.
Γιατί κάποια στιγμή δεν επιστρέφεις στο χωριό μόνο για τη δροσιά ή για το φαγητό. Επιστρέφεις για να θυμηθείς.
Να περάσεις από τον δρόμο όπου έπαιζες μικρός. Να καθίσεις στην πλατεία όπου κάποτε συναντούσες την παρέα σου. Να κοιτάξεις ένα σπίτι και να θυμηθείς ανθρώπους που δεν βρίσκονται πλέον εκεί.
Και ταυτόχρονα να δημιουργήσεις καινούργιες αναμνήσεις.
Να δείξεις στα παιδιά σου πού μεγάλωσε ο παππούς τους. Να τα αφήσεις να τρέξουν στην ίδια αυλή όπου έτρεχες κι εσύ. Να τους συστήσεις ανθρώπους που μπορεί να βλέπουν μόνο μία φορά τον χρόνο, αλλά παραμένουν κομμάτι της οικογενειακής τους ιστορίας.
Ο Αύγουστος θα τελειώσει, τα αυτοκίνητα θα επιστρέψουν στις πόλεις και αρκετά από αυτά τα χωριά θα γίνουν πάλι πιο ήσυχα.
Για λίγες ημέρες όμως, όλα μοιάζουν όπως παλιά.
Οι πλατείες γεμίζουν. Τα σπίτια ανοίγουν. Οι οικογένειες συγκεντρώνονται γύρω από το ίδιο τραπέζι.
Και ίσως αυτή να είναι τελικά η πραγματική μαγεία του Δεκαπενταύγουστου στην Κύπρο: ότι κάθε χρόνο μας δίνει μια μικρή αφορμή να επιστρέψουμε εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε.
