Θα σου έχει τύχει: ο σύντροφός σου «δεν μπορεί» να διπλώσει σωστά τα ρούχα, «δεν μπορεί» να πάρει τα σωστά πράγματα από το σούπερ μάρκετ, «δεν μπορεί» να θυμηθεί τα ραντεβού των παιδιών στο γιατρό. Και όταν τελικά προσπαθεί, κάτι πάει στραβά και τελικά, όλα καταλήγουν σε εσένα. Αυτή η ανικανότητα ή πιο σωστά η δήλωση αυτής, οδηγεί το άλλο πρόσωπο και κυρίως τις γυναίκες, στο να αναλαμβάνουν τελικά τα πάντα. Με τον καιρό, αυτή η σκόπιμη- εργαλειοποιημένη ανικανότητα δημιουργεί ένα «βουνό» από υποχρεώσεις που μεγαλώνει μαζί με την αγανάκτηση της συντρόφου.
Η σκόπιμη ανικανότητα δεν περιορίζεται μόνο στις σχέσεις
Η εργαλειοποιημένη ανικανότητα δεν είναι ένα φαινόμενο που αφορά μόνο τις προσωπικές σχέσεις. Σκέψου εκείνον τον συνάδελφο που «δεν μπορεί» να κάνει σωστά μια εργασία, την οποία πάντα καταλήγεις να κάνεις εσύ. Μπορεί λοιπόν να προκύψει σε κάθε περιβάλλον: ένα φαινομενικά ικανό άτομο απλώς δεν μπορεί να κάνει κάτι απλό σωστά χωρίς προφανή λόγο.
Επιπλέον, αυτού του είδους η ανικανότητα ξεπερνά κατά πολύ τις δουλειές του σπιτιού ή την εργασία. Επεκτείνεται σε βασικές δεξιότητες μιας σχέσης, όπως η συναισθηματική νοημοσύνη, η επικοινωνία και η δέσμευση (δεν μπορώ να σου δώσω αυτό που χρειάζεσαι, δεν μπορώ να σου φερθώ σωστά, δεν μπορώ να επικοινωνήσω).
Με άλλα λόγια, η εργαλειοποιημένη ανικανότητα δεν… απαλλάσσει κάποιον μόνο από το να πλύνει τα πιάτα. Τον απαλλάσσει και από το να καλύψει βασικές ανάγκες του/της συντρόφου του, του/της συναδέλφου, του/της φίλου κ.λπ. Είναι η άρνηση συμμετοχής ή συμβολής σε μια υγιή σχέση. Είναι απροθυμία να πραγματοποιηθεί η ενέργεια και να καταβληθεί η προσπάθεια.
Δεν είναι κάτι καινούργιο
Αν και ο ίδιος ο όρος προσφέρει ένα επίπεδο κατανόησης που ίσως η επιστήμη δεν είχε εξερευνήσει πλήρως μέχρι τώρα, η εργαλειοποιημένη ανικανότητα δεν είναι κάτι νέο. Η ψυχολογία ανέκαθεν είχε πολλές άλλες σχετικές έννοιες όπως η «κοινωνική τεμπελιά», η «αυτοϋπονόμευση», η «μαθημένη αδυναμία» κ.λπ.
Στην ουσία της, αυτή η στρατηγική ανικανότητα είναι μια μορφή χειραγώγησης, εξηγούν οι ειδικοί. Δεν θέλεις να κάνεις κάτι; Λες ότι δεν μπορείς. Δεν πρόκειται για ανικανότητα, αλλά για απροθυμία. Ακούγεται σαν «δεν μπορώ», αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα «δεν θέλω» τυλιγμένο με προσχηματικές δικαιολογίες.
Υπάρχουν συνέπειες
Η εργαλειοποιημένη ανικανότητα δημιουργεί εγγενώς άνισα περιβάλλοντα, επομένως, επιβαρύνει συναισθηματικά όσους τη βιώνουν. Είτε πρόκειται για προσωπικές σχέσεις, επαγγελματικές σχέσεις ή άλλες, αυτή η δυναμική οδηγεί κάποιους στο να «υπερλειτουργούν» για να αντισταθμίσουν τον «δεν μπορώ να το κάνω» από το άτομο που υπολειτουργεί. Έτσι, έρχεται η αγανάκτηση και η εξάντληση.
Αμέτρητοι σύντροφοι και συνάδελφοι επωμίζονται ένα βαρύ φορτίο συναισθηματικής και ψυχολογικής εργασίας που θα έπρεπε να μοιράζεται.
Φυσικά, δεν θα τα κάνουν όλοι όλα τέλεια. Μερικοί άνθρωποι μπορεί πράγματι να πιστεύουν ότι δεν είναι ικανοί. Και βέβαια, κάποιοι είναι καλύτεροι από άλλους σε ορισμένους τομείς. Κάποιοι χρειάζονται περισσότερη κατανόηση. Άλλοι χρειάζονται περισσότερη γνώση, χρόνο και εξάσκηση για να αναπτύξουν ορισμένες δεξιότητες. Όμως όλοι μπορούν να προσπαθήσουν να χτίσουν και να διατηρήσουν υγιείς σχέσεις στην προσωπική τους ζωή, στη δουλειά, παντού… Το ερώτημα λοιπόν σε αυτή την περίπτωση δεν είναι «μπορείς;», αλλά «θέλεις;»
