Φαντάσου ένα παράξενο κοινωνικό πείραμα.
Αύριο το πρωί όλοι οι εργαζόμενοι στην Κύπρο πληρώνονται κανονικά. Υπάρχει όμως ένας και μοναδικός κανόνας: για τις επόμενες 30 ημέρες πρέπει να ζήσουν αποκλειστικά με τα χρήματα που μπήκαν στον λογαριασμό τους.
Καμία πιστωτική κάρτα. Κανένα δανεικό από φίλους. Καμία προκαταβολή από τον επόμενο μισθό. Και, ίσως το δυσκολότερο για αρκετούς, κανένα «μάμα, μπορείς να μου δώσεις λίγα μέχρι να πληρωθώ;».
Πόσοι θα έφταναν άνετα μέχρι το τέλος του μήνα;
Τις πρώτες ημέρες ίσως να μη φαινόταν μεγάλη διαφορά. Καφές το πρωί, δουλειά, supermarket, βενζίνη, μια έξοδος με φίλους.
Μέχρι να αρχίσουν να φεύγουν τα μεγάλα ποσά.
Ενοίκιο ή δόση. Ρεύμα. Νερό. Τηλέφωνο. Internet. Ασφάλειες. Αυτοκίνητο. Καύσιμα. Supermarket.
Και πριν προλάβεις να καταλάβεις τι συνέβη, ο μισθός που πριν από μερικές ημέρες φαινόταν ολόκληρος αρχίζει να μικραίνει επικίνδυνα.
Τότε ξεκινά η πραγματική δοκιμασία.
Ο καφές που παίρνεις κάθε πρωί απ’ έξω αρχίζει ξαφνικά να φαίνεται διαφορετικός. Το delivery της Τετάρτης μπορεί να αντικατασταθεί από κάτι που υπάρχει ήδη στο ψυγείο. Η έξοδος του Σαββάτου περνά από έναν μικρό εσωτερικό έλεγχο προτού απαντήσεις «ναι».
Και εμφανίζεται εκείνη η γνώριμη αριθμητική που αρκετοί κάνουμε μέσα στο κεφάλι μας.
«Έχω τόσα μέχρι να πληρωθώ. Άρα μπορώ να ξοδεύω περίπου τόσα την εβδομάδα».
Μόνο που η ζωή σπάνια ακολουθεί Excel.
Τη δεύτερη εβδομάδα μπορεί να ανάψει ένα λαμπάκι στο αυτοκίνητο.
Την τρίτη μπορεί να προκύψει ένας λογαριασμός που είχες ξεχάσει.
Μπορεί να χαλάσει το πλυντήριο. Να χρειαστεί κάτι το παιδί. Να προκύψει ένας γάμος, ένα γενέθλιο ή μια υποχρέωση που δεν υπήρχε στον προϋπολογισμό.
Και τότε ένα ποσό που φαινόταν αρκετό για 30 ημέρες μπορεί ξαφνικά να πρέπει να κάνει θαύματα.
Το υποθετικό αυτό πείραμα θα αποκάλυπτε όμως και κάτι πολύ κυπριακό: πόσο σημαντικό ρόλο εξακολουθεί να παίζει η οικογένεια στην οικονομική ζωή αρκετών ενηλίκων.
Στην Κύπρο, το «να βοηθήσουν οι γονείς» δεν σταματά απαραίτητα στα 18 ή στα 25.
Μπορεί να είναι ένα σπίτι που παραχωρήθηκε στο παιδί. Ένα αυτοκίνητο. Ένα γεύμα που υπάρχει καθημερινά στο πατρικό. Η γιαγιά που κρατά τα εγγόνια και γλιτώνει ένα σημαντικό έξοδο από το ζευγάρι. Ένα ποσό για την προκαταβολή του σπιτιού. Ή απλώς εκείνο το «αν χρειαστείς κάτι, πες μου».
Πολλές φορές αυτή η βοήθεια είναι τόσο ενσωματωμένη στην καθημερινότητα ώστε σταματάμε να τη θεωρούμε οικονομική βοήθεια.
Μέχρι να τη βγάλουμε από την εξίσωση.
Τότε ένας 30χρονος που μένει στο πατρικό θα έπρεπε να υπολογίσει τι θα κόστιζε πραγματικά η ζωή του αν πλήρωνε ενοίκιο, λογαριασμούς και φαγητό μόνος του.
Ένα ζευγάρι με παιδιά ίσως συνειδητοποιούσε πόσο διαφορετική θα ήταν η καθημερινότητά του χωρίς τη βοήθεια των παππούδων.
Και κάποιος που θεωρεί ότι «τα καταφέρνει μόνος του» μπορεί να ανακάλυπτε ότι πίσω από αυτή την ανεξαρτησία υπάρχει ένα οικογενειακό δίχτυ ασφαλείας που μέχρι σήμερα θεωρούσε δεδομένο.
Φυσικά, θα υπήρχαν και εκείνοι που θα περνούσαν τον μήνα χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία.
Άνθρωποι με υψηλότερα εισοδήματα, χαμηλότερα πάγια έξοδα ή πολύ προσεκτικό οικονομικό προγραμματισμό.
Και ίσως αυτοί να έκαναν μια διαφορετική ανακάλυψη: πόσα χρήματα ξοδεύουμε χωρίς πραγματικά να το αντιλαμβανόμαστε.
Μικρές αγορές. Συνδρομές που ξεχάσαμε ότι έχουμε. Delivery επειδή βαριόμαστε να μαγειρέψουμε. Ένας ακόμη καφές. Ένα online order επειδή είχε έκπτωση.
Κανένα από αυτά μόνο του δεν αλλάζει έναν προϋπολογισμό.
Όταν όμως προστεθούν όλα μαζί, η εικόνα μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική.
Και κάπου γύρω στην 25η ημέρα θα εμφανιζόταν το μεγάλο ερώτημα:
Αν εργάζεσαι ολόκληρο τον μήνα αλλά χρειάζεσαι βοήθεια για να φτάσεις στον επόμενο μισθό, ζεις πραγματικά με τον μισθό σου;
Δεν υπάρχει μία απάντηση.
Ούτε το υποθετικό αυτό σενάριο αποδεικνύει ότι κάποιος διαχειρίζεται σωστά ή λάθος τα χρήματά του. Οι μισθοί, οι οικογενειακές υποχρεώσεις και οι ανάγκες διαφέρουν δραματικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Αναδεικνύει όμως κάτι που πολλές φορές κρύβεται πίσω από την εικόνα της καθημερινότητας.
Μπορεί να βλέπουμε γεμάτα καφέ, αυτοκίνητα στους δρόμους και κόσμο στα εστιατόρια και να θεωρούμε ότι όλοι γύρω μας ζουν άνετα.
Δεν γνωρίζουμε όμως τι συμβαίνει όταν κλείσει η εφαρμογή της τράπεζας.
Ούτε πόσες φορές κάποιος περιμένει να μπει ο επόμενος μισθός για να ανασάνει.
Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι Κύπριοι θα μπορούσαν να περάσουν 30 ημέρες μόνο με τον μισθό τους.
Είναι πόσοι θα έφταναν στην 30ή ημέρα και θα είχε απομείνει κάτι.
Και ακόμη σημαντικότερο:
Εσύ θα τα κατάφερνες;
